Ervaring verhalen
Verhalen publiek maken
Het vertellen van ervaringsverhalen heeft niet alleen voor de verteller ervan een belangrijke functie. Die verhalen 'doen' ook iets met de toehoorder. Verenigingen kunnen daarom met het publiek maken van de ervaringsverhalen van hun leden meer dan één doel realiseren. Door internet zijn er nieuwe manieren van publiek maken . Daarmee wordt het technisch mogelijk om dat helemaal in eigen beheer te doen.
Voorbeelden van goede praktijken op dit gebied laten echter zien dat specifieke hulp en ondersteuning hierbij een belangrijke zaak blijft.
Verhalen hebben functies
Het maken van verhalen over zelf beleefde, eigen ervaringen is een algemeen menselijke manier om uit de voeten te raken met de onverwachtheden van het leven. Een manier om met breuken in de levensloop om te gaan, om verleden en toekomst aan elkaar te passen. Ongemakkelijke zaken, weer in de hand te krijgen, om ze een schijn van normaliteit (terug)te geven. Antwoorden op vragen als Hoe was het? en Hoe gaat het nu?
Kenmerken van verhalen
Verhalen hebben zo hun vaste kenmerken:
- de spanning tussen wat te verwachten was en wat er gebeurde. Om van een verhaal te spreken moet er iets onverwachts gebeuren;
- een verhaal kan niet zonder personages, elk met eigen opvattingen en verwachtingen, en een eigen wil;
- een verhaal begint met een inbreuk: er gaat iets mis, anders valt er niets te verhalen. Het verhaal gaat over pogingen om daaraan het hoofd te bieden, of om je er bij neer te leggen. Het verhaal eindigt met een uitkomst, een soort oplossing;
- een verhaal heeft een verteller nodig en iemand aan wie wordt verteld, iemand die het verhaal beluistert of leest;
- en uiteindelijk is er de naklank, waarin nagegaan wordt wat het allemaal betekent, en waarbij de luisteraar of lezer terugkeert uit het hier-en-nu van het verhaal naar het hier-en-nu van het vertellen van het verhaal.
Doelen van het publiek maken van ervaringsverhalen: voor de verteller
Het verhalen van eigen levenservaringen is eigenlijk zoiets als het jezelf op een rij zetten aan de hand van je ervaringen en toekomstverwachtingen. Het is als het opmaken van de balans van wie en wat je bent, van wat er gebeurd is, van waarom je bezig bent met wat je doet. Aanleiding zijn vaakzaken die spelen, en die voor een langere termijn van belang zijn.
Het is nagaan wat dat zegt over jou als persoon, over wie je was, bent en wilt zijn. Het hervinden van een door omstandigheden verstoorde balans tussen binnen en buitenkanten van je persoon.
Het is ook als het afstemmen op een koor van andere ervaringsverhalen. Als zoeken naar de aansluiting op andere maar in zekere zin ook dezelfde ervaringen en de verhalen daarvan. Een ervaring tot spreken brengen wil zeggen haar delen. Maar ook omgekeerd: vooraf aan het tot spreken brengen van eigen ervaringen is er aandacht, belangstelling, fascinatie met de al uitgesproken verhalen van anderen over vergelijkbare ervaringen Bij tot spreken brengen hoort dus ook aangesproken worden door verhalen van anderen. De verteller zoekt de weerklank van het eigen verhaal in de verhalen van anderen.
Wanneer de omstandigheden daar aanleiding voor geven dan wenden we ons tot anderen die de keer in hun levensloop al doorgemaakt hebben.
Dat is soms iets dat als vanzelf gaat en ook vanzelfsprekend is. Soms is dat niet zo. Soms lijkt het alsof de stilte, het verzwijgen vanzelf gaat. Dat geldt nogal eens bij ervaringen die traumatisch zijn. Een verhaal kan ook een verhaal zijn dat actief verzwijgen oproept, bijvoorbeeld omdat het naar zaken verwijst waar maatschappelijk geen ruimte aan wordt gegeven.
Meer hierover vind je in het door Jerome Bruner geschreven (Engelstalige) Making stories: law. literature, life.
Doelen van het publiek maken van ervaringsverhalen: voor de vereniging
Verhalen overtuigen de luisteraar, omdat ze hem of haar 'raken'. Dat is iets dat een droge opsomming van feiten en gegevens meestal juist niet doet.
Een goede presentatie van verhalen is iets heel anders dan een platte exploitatie van leed en sensatie. Geen schreeuwende koppen, of vet aangezette sentimentaliteit, maar een presentatie waarbij een verhaal op eigen noemer en op eigen kracht spreekt. Een geslaagde presentatie van verhalen kan een belangrijk element zijn van de belangenbeharting van een vereniging: een overtuigende pleitbezorging van de betekenis en het belang van hun ervaringen. Het geeft daarmee gewicht en kracht aan de boodschap en de idealen van een vereniging.
Zo'n presentatie is een project op zich; iets dat veel aandacht en zorg vraagt.
Een voorbeeld van een dergelijk project is het door ons in op dracht van de NVSMC gerealiseerde deel van de website over ervaringen van mensen met bijwerkingen van contratmiddelen.